در دنـياي ارتـباطات مـستقيم، در عـصري زنـدگي ميكنيم كه فن آوري نوين ارتـباطات و رايـانه ها، هـمچون پـلي ميان ما انسانهاي روزهاي آخر قرن بـيستم قـرار دارد. در دهـه اخـير، انـسانها ابزار تازهاي يافته اند، ابـزاري كـه بـه كمك آن به انبوهي از اطلاعات دسترسي خواهند داشت و در جمع افراد بسياري از كشورها، شهرها و تمدنهاي مختلف، مي توانند به بحث و گفتگو بپردازند. در شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت، امكان ارسال پيام بـراي مـخاطبين مـعين، شركت در اتاقهاي گفتگو و انجمنهاي مجازي، شيوه ديـگري از ارتباط را پيش روي انسانها قرار داده است.

جامعه مجازي، در ايـن عـصر جديد، يعني من از درون غار خودم با مخاطبينم در ارتباطم و مـي توانم با آنها حرف بزنم و نظراتم را به گوش آنها برسانم. مي توانم راي بـدهم و فردي را به نمايندگي از خودم انتخاب كنم، ميتوانم اعتراض كـنم و نـمايندگانم را بازخواست كنم. در حال حاضر، با توجه به فن آوري كـنوني، تـنها يك رايانه، يك كارت مودم و يك خط تلفن كافي است تا اين ارتباط برقرار شود.

پـس از بـرقراري ارتـباط، رايـانه ي مـن، پـلي اسـت براي ارتباط من با سـايرين، افـرادي همچون «من» پشت رايانه هاي خود، با فضاهايي مجازي در ارتباط و تعاملند. شايد ما آنها را نشناسيم، شايد زبان مادري آنها را بخوبي ندانيم، شايد بعد و مسافت فكري و فيزيكي ما بسيار باشد، اما به هـر حـال اين ارتباط برقرار است و شما از اين لحظه روي خط يا ON-LINE هستيد.

واكنشهاي ما، همچون خود ما روي خط است و شايد بسياري از افراد در جمع مجازي ما حضور داشته باشند. پس از برقراري ارتباط، ما، به كمك رايانه و كار مودمي كه در اختيار داريم، به مكاني متصل ميشويم كه ميتواند به عـنوان مـركزي، بـسياري از «مـا» را گـرد هـم آورده بـاشد. بـا «پـست الـكترونيك» بـا آنـها در ارتباط هستيم و در كسري از ثانيه مي توانيم، پـيام خـود را بـراي آنها ارسـال كـنيم. مـمكن است با آنها در يك «اتاق گفتگو» سرگرم بحث درباره آخرين تغيير و تحولات فن آوري، يا آخرين ساخته يـك فيلمساز يا نويسنده باشيم. در هر حالتي كه باشيم، ما در «ارتباط» هـستيم و هـر آنـچه بـگوييم براي افرادي كه با ما «حضور» دارند ارسال مي شود. اين امر، در عين حال در اختيار ما است و با علم به اين است كه بـا آن افـراد كـه شـايد بـراي مـا افـرادي ناشناخته، گمنام باشند در ارتباطيم.

در ارتـباطات اجتماعي با حضور فيزيكي، رو در روي افراد مي ايستيم و با آنـها بـه گـفتگو و بـحث مـي پردازيم، شايد موافقت كنيم و شايد از خود مـخالفتي نـشان دهـيم. بـا آنها، دست در دست هم، مشكلي را از ميان بر مـي داريم و مـساله اي را حـل مـي كنيم. در ارتـباطات اجـتماعي، دستي را مـيفشاريم تـا تاكيد كنيم هستيم و بر حرف خود استواريم و با يك اشاره از طرف مـقابل خـود مي خواهيم كه لحظه اي صبر كند و بعد با اشاره ديگري از او مـي خواهيم كـه حـرفش را ادامـه دهد. در ارتباطات اجتماعي، حضور فيزيكي ما تا زماني كه در محل باشيم، ادامه دارد، پس از اينكه آن محل را ترك كنيم، شخصيتي از ما در آن محل حضور ندارد كه بخواهد براي صاحب اصـلي خـود تـعيين تـكليف كند و سرنوشت او را به گونه ديگري رقم زند. امـا، بـا پيشرفت فن آوري نوين ارتباطات، اطلاعات، اطلاع رساني و رايانه، شـكل جديدي از ارتباط ميان انسانها متداول است كه از آن به حضور و ارتـباطات روي خـط يـاد مـيشود. در ارتباطات روي خطي يا ON-LINE اكثر مـواد و مـطالب ارتـباطي بـه صورت نوشته و مكتوب بين افراد، از جوامع بـشري مـختلف، بـا تمدن، زبان و فرهنگ هاي گوناگون رد و بدل مي شود. در ايـن نوع ارتباط، محدوديت قابل توجهي در ارتباطات رو در رو و چهره به چـهره وجـود دارد. حركات دست، سر و صورت افراد ديده نمي شود و يا ممكن است در شرايط ويدئو كنفرانسهاي از راه دور، به صورت ناقص انتقال داده شود. تحت شرايط اين نوع ارتباطات، بالا و پايين رفتن حالت صدا يا اصلاً وجود ندارد و يا اينكه محدوديتهايي در انتقال آن موجود است.

در ارتباطات مستقيم و يا ON-LINE ابراز واكنشهاي احساسي يكي از مشكلات اسـاسي شـناخته شده است، چرا كه با توجه به محدوديتهايي كه در فن آوري كـنوني مـوچود است، بيشترين ابزار مورد استفاده جهت ارسال پيام، همان «مـتن» پـيام اسـت. در صـورتي كـه نويسنده «پيام» تبحر لازم در رساندن مـعنا، مفهوم و احساسات را داشته باشد، مي توان انتظار داشت كه «پيام» بـه درسـتي مـنتقل شـود، در صـورتي كـه اگر فرد فاقد اين مهارت باشد، احتمال تبادل «پيام» به صورت ناقص افزايش مي يابد.

در دنـياي ارتباطات مستقيم و ON-LINE هيچگاه نمي توانيد حرف خود را پس بـگيريد. اگـر مـطلبي را در انـجمني نـوشته ايد، ديگر آن را نوشته ايد. «پـيام» شـما تـا مـدت زمان معيني و شايد براي هميشه در آنجا خواهد ماند و شايد يك يا دو سال بعد افرادي نسبت به آن واكنش نشان دهند. آن وقـت است كه بايستي با اين موضوع كه حتي مي تواند اثري جبران ناپذير بر سرنوشت شما داشته باشد به نحوي كنار بياييد.

برخي از قواعد آداب معاشرت الكترونيكي:

• هيچگاه نبايد جوش بياوريد

تـوجه داشـته بـاشيد كـه افراد مختلف، با زبان و فرهنگهاي مختلف وارد جـامعه مـجازي مي شوند. همه آنها، از اين امكان كه رايانه اي در اختيار داشـته بـاشند بـرخوردار بـوده اند كه توانسته اند وارد اين فضاي مجازي شـوند، امـا ايـن دلـيل بـر آن نميشود كه همه آنها شما را همانطور كه هـستيد بـبينند. شـما مـمكن اسـت خـود را درست معرفي كنيد، نام و نام خـانوادگي اصـلي خود را بدهيد، آنها ممكن است از پخش اطلاعات شخصي خود امتناع ورزند. ممكن است شما بخواهيد در ابتداي هر «پيام» خود به آنها سلام بدهيد، اما آنها مايل به ايجاد صميميت نباشند. به علاوه، هستند در ميان ساكنان اين جزيره مجازي افرادي كه فقط براي تفريح، وقت گذراندن، اذيـت و آزار ديـگران، «شـناسه» و «كـلمه عبوري» گـرفته اند. در مـقابل افرادي كه مخالف نظرات و عقايد شما مطلبي به يادگار نوشته اند، خونسرد بـاشيد و سـعي كـنيد تا آنجا كه ممكن است عصباني نشويد. عصبانيت شما، هـمان چـيزي اسـت كـه بـرخي از اين افراد از آن بسيار لذت مي برند. در ايـنترنت، ممكن است پيامهاي ناشايستي دريافت كنيد، ممكن است به پيامي كه يك سال پيش نوشته بوديد اعتراض شديدي دريافت كنيد. اينگونه پيامها را بـايستي نـاديده بـگيريد و اجـازه ندهيد كه آنها به قصد و نظر خود برسند.

• به دنبال راه حلهاي مناسب باشيد

اگـر كـسي كـه با او در ارتباط هستيد، به نحوي بر سر موضوع و مساله اي عـصباني شده است، سعي كنيد راه حل مناسبي براي برخورد با آن فرد پيدا كنيد. عصباني شدن و مقابله به مثل راه حل مناسبي نيست. مقابله به مثل و عـصبانيت مـوجب طولاني تر و وخيم تر شدن روابط مي شود و هيچيك از طرفين بـه نـتيجه مـطلوب نـخواهند رسـيد. در مـحيط هاي مـجازي عـمومي، همچون انـجمنهاي هـمفكر، بـه يـاد داشـته بـاشيد كـه ابراز عصبانيت در ميان واژه ها، ممكن است تا مدتها در محيط انجمن باقي بماند و از نويسنده آن چـهره اي "هـميشه عـصبي" بسازد. اين چهره مسلماً چهره اي است مجازي اما اثـر آن، همچون شخصيت بد رمانها، اثري است كه تا مدتها بر ذهن خواننده آن باقي خواهد ماند.

• وقتي شك داريد، صبر كنيد

در ايـنترنت مـمكن اسـت نـامه هايي دريافت كنيد كه به صورت «بدون نام» ارسـال شـده اند. امـا شـايد فـرد ارسـال كننده شما را بخوبي بشناسد و بـخواهد بـا شما شوخي كند. در هر حال شما ارسال كننده را نمي شناسيد و بـهتر است پيش از اقدام به نوشتن پاسخهاي انفعالي، كمي صبر كنيد. اگر حـدس شما درست باشد و فردي كه آن پيام «گمنام» را برايتان ارسال كرده است، دوست شما باشد، خودش حتماً به شما خبر مي دهد. اما اگر عجله كنيد و بـا فردي كه حدس مي زديد همان ارسال كننده «پيام» است مقابله به مثل كـنيد، وقـتي مـتوجه شـويد كه حتي روحش هم از ماجرا بي اطلاع بوده است حتماً پشيمان ميشويد.

• مهمان بايستي آرام باشد

وقـتي بـه مـهماني ميرويد، سر و صدا راه مي اندازيد و خانه را به قولي روي سـر خـودتان مي گذاريد؟ مطمئناً چنين نيست. حال فرض كنيد كه سايتي شـما را به شركت در يك تله كنفرانس دعوت كرده باشد و يا اينكه به شما اجازه داده باشد كه به عنوان مهمان از امكانات آن سايت استفاده كنيد. تـحت ايـن شـرايط بـهتر اسـت، مـتين و مـوقر و آرام باشيد و از نوشتن پـيامهاي جـنجالي خودداري كنيد. يادتان باشد كه ميزبان شما، در شبكه، هيچگاه يكنفر نيست.

• وقتي در مقابل «هيچ»، «چيزي» به شما داده اند

سـايتها و شبكه هاي اطلاع رساني شيوه هاي مختلفي در ارائه خدمات دارند كه در ابتداي ورود لازم است به آنها توجه كنيد. اگر سايتي اجازه ميدهد تا بــه صـورت رايـگان از امـكاناتش اسـتفاده كـنيد، شـرط ادب در جـوامع الكترونيكي ايجاب ميكند كه شما نيز متقابلاً «چيزي» به آن شبكه بدهيد. گـاه ممكن است اين «چيز»، فقط يك پيام «تشكر» از مسوولان آن شبكه باشد و يا ارسال پيام و برنامه هايي به كتابخانه هاي فايل فعال در آن سايت.

• خودتان باشيد

در ارتـباطات مـستقيم روي خـط، هـيچ چـيزي بهتر از اين نيست كه خودتان باشد. درست است كه شما را نمي شناسند و نمي بينند. اما از روي نوشته ها، شـخصيت افراد قابل تشخيص است و نوشته ها مي توانند در حكم آينه اي باشند كه شخصيت واقعي شما را به آنسوي خط مي رسانند. خودتان باشيد. ساختن يك شـخصيت كـاذب دوامـي نـدارد و بـالاخره دسـت فردي كه تقلب كرده است رو مي شود.

• حقوق مولفين را محترم بشماريد

فـرقي نـمي كند، چـه نامه اي باشد كه فردي در شبكه يا سايت ديگري نوشته اسـت، يـك كـتاب اسـت يا يك نرم افزار، لطفاً حقوق پديدآورندگان آن را محترم بشماريد و رعايت كنيد. متاسفانه موضوع احترام به حقوق مولفين و پـديدآورندگان نـرم افزارها درسـت مـانند رد شـدن عابرين پياده از محل خـط كشي شـده ويـژه است. برخي آن را رعايت مي كنند و برخي به آن بي توجه هـستند. رعـايت ايـنگونه حـقوق مـي تواند مـوجب بالا رفتن كميت و كيفيت «خلاقيت» در ميان كاربران جوامع مجازي شود.

• براي تبليغات حتماً مكاني در نظر گرفته شده است

اگـر مـيخواهيد از شـبكه هاي اطلاع رسـاني داخـلي و يا اينترنت به عنوان ابـزاري براي تبليغات شركت، محصول يا خدمات خود استفاده كنيد. مطمئن بـاشيد كـه بـراي اين منظور قبلاً تدابيري از سوي مسوولان شبكه يا سايت مـورد نـظر اتـخاذ شـده اسـت. با مدير سايت تماس بگيريد، برايش پيامي الـكترونيكي ارسال كنيد تا شما را راهنمايي كند. انجمنها مكان مناسبي بـراي تـبليغات مـداوم و يـكنواخت نيستند. در اينترنت نيز پيش از ارسال پـيام هاي تـبليغاتي از طريق پست الكترونيكي، از افراد نظرسنجي هايي به عـمل مـي آيد و پـيامهاي تبليغي اكثراً فقط براي افرادي كه خواستار آن بوده اند ارسال مي شود.

• اظهار نظر، هم جا دارد، هم راه

۱- در مـورد هـر پـيامي كه برايتان ارسال مي شود اظهار نظر نكنيد. اين مـطلب بيشتر در ارتباط با محيط هاي بحث و گفتگو، خصوصاً انجمنها مورد تاكيد كارشناسان قرار گرفته است.

۲- از نـوشتن پـيامهاي تـك عـبارتي "مـوافقم" ... "عـالي اسـت!" و يا "مـخالفم"هاي پياپي و مداوم در محيط هاي انجمنها اجتناب ورزيد. شايد اگـر بـا مـوضوعي مـخالف هستيد و واقعا" به ابراز اين "مخالفت" اصرار داريـد بـهتر باشد، ترجيحاً به طور خصوصي و نهايتاً با ذكر دلايل قانع كننده آن را همراه نماييد.

۳- در بـحثها و مـباحثات حتماً شركت كنيد و سعي كنيد مطالبي به مطالب قـبلي اضـافه نـماييد. سـعي كنيد آنچه مي نويسيد حقيقتاً پيامي در خود نهفته داشته باشد.

۴- امـضاء خـود را كوتاه و مختصر انتخاب كنيد. گاه در پيامهاي ارسالي در شـبكه ها و ايـنترنت ديده مي شود كه نويسنده يك «موافقم» خشك و خالي نوشته است و بعد يك صفحه تصويري را به عنوان امضاء شخصي خود فرستاده اسـت. اگـر جـزو كـساني هستيد كه از اينگونه پيامها دريافت كرده ايد و حـسابي جـوش آورده ايـد، تـوصيه مـا ايـن است كه بند اول اين مقاله را مجدداً بخوانيد.

۵- اگـر مي خواهيد از فردي بخاطر ارسال مطلبي تشكر كنيد، پيامهاي تشكر و تــبريك و ... را جــمع كــنيد و تــنها در يـك نـامه كـوتاه از او «سپاسگزاري» كنيد.

۶- اگـر پـيامي دريـافت كـرديد كـه براي آن نوشتن «پاسخ» الزامي است، حـتماً پـاسخ آن را بدهيد و اگر نوشتن پاسخ وقت بيشتري براي مطالعه و بـررسي طلـب مـيكند پـيش از آن كه دير شود، پيام كوتاهي براي فرستنده بفرستيد و او را از اين امر آگاه سازيد.

• مخاطب خود را همواره به ياد بياوريد.

اگـر مـخاطب خـود را مـيشناسيد، هـمواره او را در يـاد داشته باشيد و بـدانيد كـه براي چه كسي و با چه سطح معلومات و تجربهاي مينويسيد. از كـنايه زيـاد اسـتفاده نـكنيد، خصوصاً اگر در اينترنت پيامي را ارسال مـيكنيد. هـميشه بـا مخاطب خود با اطمينان بنويسيد. اگر مخاطب خود را نـميشناسيد، حتماً در اولين نامه ها، خودتان را معرفي كنيد و سعي كنيد منظورتان را در كوتاهترين و كاملترين جملات برسانيد.

• پيام خود را دريابيد!

۱- قبل از نگارش متن پيام، از سر سطر، با زدن كليد Tab حاشيه اي ايجاد كـنيد. ايـن بـراي آن اسـت كـه مـتن شما هنگامي كه در نامه پاسخ قرار ميگيرد، شكسته نشود و خوانايي خود را حفظ كند.

۲- قـبل از ارسـال پـيام، حـداقل يـك بار متن خود را بخوانيد، اگر در نگارش يا املاء اشتباهي مرتكب شده ايد برطرف كنيد.

۳- سعي كنيد ازTag Line هاي كوتاهي استفاده كنيد.

۴- از ANSI گـرافيك حـتي الامكان اسـتفاده نـكنيد چـرا كه وقتي به صورت ASCIIدر آيـند مـجموعه اي از كـاركترهاي نـامفهوم را به متن نامه شما اضافه مي كنند كه از خوانايي متن پيام شما خواهد كاست.

۵- در ايـران، در شـبكه هايي كـه ميتوانيد متن پيامهاي خود را با زبان فـارسي ارسال كنيد، بهتر است از نوشتن پيامهاي انگليسي و يا فارسي با حـروف انـگليسي (از چـپ بـه راسـت) خـصوصاً در محيط هاي انجمنها جداً خـودداري كـنيد. بـررسيهاي بـه عـمل آمده در شبكه ها نشان داده است كه كـاربران مـيانه خـوبي بـا نگارشهاي لاتين ندارند و نويسندگان اينگونه پيامها اكثراً مورد اعتراض قرار مي گيرند.

• كاري نكنيد كه مورد لعن و نفرين ديگر كاربران قرار گيريد

اين امر نكته بسيار مهمي است. ارتباطات الكترونيكي و به صورت ON-LINE عـجيب در حـافظه ها خواهد ماند و افراد خيلي به ندرت يكديگر را فراموش مي كنند. بنابر اين بهتر است كاري نكنيد كه افراد از شما رنجيده شوند.

• ديگر اينكه هر وقت از كوره در رفتيد و پيامي را با عصبانيت ارسال كرديد، هميشه جا براي عذرخواهي هست.